İçeriğe geç
kayyum.onlineKayyum talep et
kayyum.online ziyaretçi oylamasıBuradaki sonuçlar mizah amaçlıdır, gerçek atama değildir.

Şirkete kayyum atanırsa ne olur? Yönetim, ortaklar ve çalışanlar

Son güncelleme:

Önce hangi kayyum olduğunu bilmek gerekir

Bir şirkete kayyum atanması birkaç farklı kanuna dayanabilir. En çok konuşulanı, bir ceza soruşturması ya da kovuşturması sırasında Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 133'e göre verilen karardır. Bunun dışında, şirketin kanunen gerekli organları kalmamışsa Türk Medeni Kanunu m. 427 uyarınca yönetim kayyumu atanabilir; Türk Ticaret Kanunu da genel kurul çağrısı gibi dar konularda kayyum atanmasına izin verir. Bu yazı ağırlıklı olarak CMK m. 133'teki kayyumu anlatır, çünkü şirketin işleyişini en çok etkileyen tür odur. Atamanın nasıl yapıldığını Kayyum nasıl atanır? yazısında ayrıca ele aldık.

Şirket ortadan kalkmaz

Kayyum atanması şirketi kapatmaz, satmaz ya da başka birine devretmez. Şirketin tüzel kişiliği devam eder. Şirketin unvanı, ticaret sicili kaydı, vergi kaydı, sözleşmeleri, alacakları ve borçları şirkete ait olmayı sürdürür. Değişen şey, şirket adına kimin karar verdiği ve bu kararların hangi denetimden geçtiğidir.

Kayyum tayinine ilişkin karar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve diğer uygun araçlarla ilan edilir (CMK m. 133/1). Böylece şirketle iş yapan üçüncü kişiler de durumu öğrenebilir.

Yönetim kurulu ne olur?

CMK m. 133, atama kararında kayyumun yetkisinin açıkça belirtilmesini ister ve iki ana model öngörür:

  1. Onay modeli: Yönetim organı görevde kalır, ama karar ve işlemlerinin geçerli olması kayyumun onayına bağlanır. Bu durumda yönetim kurulu toplanmaya ve karar almaya devam eder, ancak bu kararlar kayyum onaylamadan hüküm doğurmaz.
  2. Tam devir modeli: Yönetim organının yetkileri tamamen kayyuma verilir. 2016 yılında 6723 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten bu yana karar, yönetim yetkileriyle birlikte ortaklık payları ve menkul kıymetler üzerindeki idare yetkilerini de kayyuma verebilir.

Hangi modelin seçildiği her dosyada farklıdır. Bu yüzden "şirkete kayyum atandı" haberi tek başına yönetimin tamamen el değiştirdiği anlamına gelmez; kararın içeriğine bakmak gerekir. Kayyum ile yönetim kurulunun hukuki konumu arasındaki farkı Kayyum ile yönetim kurulu farkı yazısında anlattık.

Ortaklar ve pay sahipleri ne olur?

Kayyum atanması, ortakların paylarının mülkiyetini kendiliğinden değiştirmez. Pay sahibi pay sahibi olarak kalır. Ancak atama kararı ortaklık payları üzerindeki idare yetkisini de kayyuma vermişse, genel kurulda oy kullanmak gibi paydan doğan yönetimsel haklar kayyum tarafından kullanılır. Kâr payı gibi mali hakların durumu da kararın kapsamına ve ilgili özel düzenlemelere göre değerlendirilir.

Ortaklar ve diğer ilgililer, kayyumun işlemlerine karşı görevli mahkemeye başvurabilir. CMK m. 133/3 bu başvurunun Türk Medeni Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre yapılacağını söyler. Maddenin metni bugün de eski 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nu anar; uygulamada hangi hükümlerin işletileceği konusunda bir hukukçuya danışmak yararlı olur.

Çalışanlar ne olur?

Çalışanların iş sözleşmesi şirketle yapılmıştır ve şirket varlığını sürdürdüğü için bu sözleşmeler kayyum atanmasıyla kendiliğinden sona ermez. Ücretlerin ödenmesi, işe alım ve işten çıkarma gibi kararları, atama kararının verdiği yetki ölçüsünde kayyum ya da kayyumun onayıyla yönetim verir. Çalışanların iş kanunlarından doğan hakları kayyum döneminde de geçerlidir.

Alacaklılar ve iş ortakları ne olur?

Şirketin borçları şirketin borcu olarak kalır. Şirketle sözleşmesi olan tedarikçi, müşteri ya da banka, sözleşmeden doğan haklarını şirkete karşı ileri sürmeye devam eder. Pratikte değişen, şirket adına imza atacak ya da onay verecek kişinin kim olduğudur. İş ortaklarının, şirketle yeni bir işlem yapmadan önce ticaret sicili ilanını ve kayyumun yetki kapsamını kontrol etmesi yerinde olur.

Kayyumun ücretini kim öder?

Kayyumun ücretini hâkim ya da mahkeme belirler ve bu ücret şirket bütçesinden karşılanır. Ancak soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse ya da kovuşturma beraatle biterse, ücret olarak şirket bütçesinden ödenen paranın tamamı kanuni faiziyle birlikte Devlet Hazinesi'nden karşılanır (CMK m. 133/2).

Kayyumun işlemleri zarar doğurursa?

CMK m. 133/5'e göre bu madde uyarınca atanan kayyumların görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden dolayı tazminat davaları, CMK m. 142-144 uyarınca Devlet aleyhine açılır. Devlet, ödediği tazminat için, görevinin gereklerine aykırı davranarak görevini kötüye kullanan kayyuma bir yıl içinde rücu eder. Bu fıkra da 2016 yılında 6723 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Denetim ve finansal tablolar

Türk Ticaret Kanunu'nda, belirli soruşturmalar kapsamında CMK m. 133 uyarınca kayyum atanan şirketler için denetçi seçimi ve finansal tabloların onayı konusunda bazı özel kurallar bulunur (TTK m. 399, 401, 403). Örneğin kayyum görevini TMSF'nin yürüttüğü şirketlerde, faaliyet döneminin dördüncü ayına kadar denetçi seçilememişse denetçi, yönetim kurulunun teklifi üzerine Fon'un ilişkili olduğu Bakan tarafından atanır (TTK m. 399). Kanun ayrıca, belirli soruşturmalar kapsamında CMK m. 133 uyarınca kayyum atanan şirketlerde, kayyumun ilk atandığı mali yıl ve öncesindeki işlemlerle ilgili olarak yönetim kurulunun finansal tabloları ve yıllık faaliyet raporunu onaylama yükümlülüğü bulunmadığını (TTK m. 401) ve olumsuz denetim görüşü halinde yeni yönetim kurulu seçimini öngören kuralın kayyumun görevi sürdükçe uygulanmayacağını (TTK m. 403) düzenler. Ayrıntılar şirketin durumuna göre değiştiği için muhasebe ve hukuk danışmanlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Organları kalmayan şirkette kayyum

Ceza soruşturmasıyla ilgisi olmayan bir durum da vardır: Bir şirketin ya da başka bir tüzel kişinin gerekli organları kalmamış ve yönetimi başka yoldan sağlanamıyorsa, sulh hukuk mahkemesi Türk Medeni Kanunu m. 427 uyarınca bir yönetim kayyumu atayabilir. Bu kayyumun amacı cezai bir soruşturmaya yardımcı olmak değil, şirketin sahipsiz kalmasını önlemek ve organlar yeniden oluşturulana kadar zorunlu işleri yürütmektir. Bu tür kayyumluk, atamayı gerektiren neden ortadan kalkınca sona erer (TMK m. 477).

Kaynaklar

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 133, 142-144 (mevzuat.gov.tr)
  • 6723 sayılı Kanun m. 32 ile CMK m. 133'te yapılan değişiklik (CMK metnindeki dipnotlar, mevzuat.gov.tr)
  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 427, 477 (mevzuat.gov.tr)
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 399, 401, 403, 412 (mevzuat.gov.tr)

Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.