İçeriğe geç
kayyum.onlineKayyum talep et
kayyum.online ziyaretçi oylamasıBuradaki sonuçlar mizah amaçlıdır, gerçek atama değildir.

Kayyum nedir? Görevi, türleri ve yasal dayanağı

Son güncelleme:

Kısaca kayyum

Kayyum, bir malvarlığını yönetmek ya da belli bir işi yürütmek için yetkili bir makam tarafından görevlendirilen kişidir. Yönetilecek şey bir kişinin mal varlığı, sahipsiz kalmış bir miras, organlarını kaybetmiş bir dernek ya da soruşturma altındaki bir şirket olabilir. Ortak nokta şudur: Normal koşullarda bu işi yapması gereken kişi ya da organ ya yoktur ya işi yapamaz durumdadır ya da hukuk düzeni onun işi tek başına yürütmesini geçici olarak uygun görmez. Kayyum bu boşluğu doldurmak için atanır.

Kanun metinlerinde kelime "kayyım" olarak geçer. Gündelik dilde ve haberlerde daha çok "kayyum" biçimi kullanılır. Türk Dil Kurumu sözlüğü iki biçime de yer verir. Bu sitede okunuşu yaygın olduğu için "kayyum" yazıyoruz. İki biçimin ayrıntılı açıklaması için Kayyum mu, kayyım mı? yazısına bakabilirsiniz.

Kayyum ile vasi aynı şey mi?

Değildir, ama ikisi aynı ailedendir. Türk Medeni Kanunu, vesayet başlığı altında üç koruma aracı düzenler: vasilik, kayyımlık ve yasal danışmanlık. Vasi, ergin olmayan ya da kısıtlanmış bir kişinin kişiliği ve malvarlığıyla ilgili genel olarak her konuda sorumludur. Kayyum ise daha dar bir alanda, belli bir iş ya da belli bir malvarlığı için görevlendirilir. Türk Medeni Kanunu m. 458'e göre bir kişiye kayyum atanması onun fiil ehliyetini etkilemez. Örneğin uzun süre yurt dışında bulunan biri adına acil bir işi takip etmesi için kayyum atanması, o kişinin kendi işlerini görmesini engellemez.

Medeni Kanun'daki kayyum türleri

Türk Medeni Kanunu'nda kayyımlık iki ana gruba ayrılır.

Temsil kayyumu

Türk Medeni Kanunu m. 426'ya göre vesayet makamı, yani sulh hukuk mahkemesi, bazı durumlarda ilgilinin isteği üzerine ya da kendiliğinden bir temsil kayyumu atar. Bu durumlar şunlardır:

  • Ergin bir kişinin hastalık, başka bir yerde bulunma ya da benzeri bir nedenle acil bir işini kendisinin görememesi ve bir temsilci de atayamaması,
  • Bir işte yasal temsilcinin menfaatiyle küçüğün ya da kısıtlının menfaatinin çatışması,
  • Yasal temsilcinin görevini yapmasına bir engel çıkması.

Temsil kayyumu, kendisine verilen iş bitince görevini tamamlamış olur.

Yönetim kayyumu

Türk Medeni Kanunu m. 427, yönetimi kimseye ait olmayan mallar için önlem alınmasını ister ve özellikle şu hallerde yönetim kayyumu atanacağını söyler:

  • Bir kişinin uzun süredir bulunamaması ve nerede oturduğunun da bilinmemesi,
  • Bir kişinin, vesayet altına alınacak kadar ağır bir durumda olmasa da malvarlığını kendi başına yönetememesi,
  • Bir mirasta mirasçıların henüz belli olmaması ya da doğmamış çocuğun menfaatlerinin bunu gerektirmesi,
  • Bir tüzel kişinin gerekli organlarını kaybetmesi ve yönetiminin başka yoldan sağlanamaması,
  • Hayır amacıyla ya da genel yarar için halktan toplanan para ve yardımı yönetecek bir düzenin kurulamamış olması.

Kanun ayrıca m. 428'de, isteğe bağlı kısıtlama nedenlerinden biri bulunan ergin bir kişiye kendi isteğiyle kayyum atanabileceğini belirtir.

Ticaret hukukunda kayyum

Türk Ticaret Kanunu da bazı özel durumlarda kayyum atanmasını öngörür. Örneğin kollektif şirkette bir ortağın temsil yetkisinin kaldırılması için açılan davada, gecikmesinde tehlike varsa mahkeme bu yetkiyi ihtiyati tedbir olarak kaldırıp bir kayyuma verebilir (TTK m. 235). Anonim şirkette pay sahiplerinin genel kurulu toplantıya çağırma istemi yönetim kurulunca reddedilirse, mahkeme gündemi düzenlemek ve çağrıyı yapmak üzere bir kayyum atayabilir (TTK m. 412). Bu iki örnekte kayyumun görevi dar ve belirlidir.

Ceza muhakemesinde kayyum

Haberlerde en çok karşılaşılan tür, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 133'e dayanan kayyumdur. Bu maddeye göre, bir suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlendiğine dair kuvvetli şüphe varsa ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekliyse, soruşturma ya da kovuşturma sırasında hâkim veya mahkeme şirket işlerinin yürütülmesi için kayyum atayabilir. Bu tedbir her suç için değil, maddede tek tek sayılan belirli ağır suçlar için uygulanabilir. Ayrıntılar Şirkete kayyum atanırsa ne olur? yazısında anlatılıyor.

Kayyumun yetkileri nereden gelir?

Kayyumun yetkisi her zaman atama kararından ve dayandığı kanun hükmünden gelir. Kayyum, kendiliğinden her şeye karar veren bir "yeni sahip" değildir. Medeni Kanun'daki kayyum vesayet makamının denetimi altında çalışır. Belli bir iş için atanan kayyum vesayet makamının talimatına uymak zorundadır (m. 459). Bir malvarlığını yönetmekle görevlendirilen kayyum ise yalnızca o malvarlığının yönetimi ve korunması için gereken işleri yapabilir; bunun dışına çıkmak için özel yetki ya da vesayet makamının izni gerekir (m. 460). Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki kayyumun ne kadar yetkili olduğu da atama kararında açıkça yazılır: bazen yalnızca yönetim organının kararlarını onaylama yetkisi verilir, bazen yönetim yetkisinin tamamı kayyuma geçer.

Bu nedenle "kayyum atandı" haberini doğru okumak için şu üç soruyu sormak işe yarar: Kayyumu kim atadı, hangi kanun maddesine dayanarak atadı ve atama kararı kayyuma hangi yetkileri verdi?

Kayyumluk ne zaman biter?

Türk Medeni Kanunu m. 477'ye göre temsil kayyumluğu, kayyumun görevlendirildiği iş bitince sona erer. Yönetim kayyumluğu ise atamayı gerektiren neden ortadan kalktığında ya da kayyum görevden alındığında sona erer. Diğer kanunlardaki kayyumlukların bitişi kendi kurallarına bağlıdır. Ceza muhakemesindeki kayyum, bir koruma tedbiri olduğu için kararı veren mercinin ya da üst merciin kararıyla kaldırılabilir.

Kaynaklar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 397, 426-431, 458-460, 477-478 (mevzuat.gov.tr)
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 235, 412 (mevzuat.gov.tr)
  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 133 (mevzuat.gov.tr)
  • Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, "kayyım" ve "kayyum" maddeleri (sozluk.gov.tr)

Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.