Kısa cevap
İki biçim de Türkçede kullanılır ve ikisi de Türk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlük'ünde yer alır. Sözlük, tanımı "kayyım" maddesinde verir ve "kayyum" maddesinden okuru bu maddeye yönlendirir. Kanun metinlerinde kelime "kayyım" olarak geçer. Gündelik konuşmada, haberlerde ve sosyal medyada ise "kayyum" biçimi daha yaygındır. Yani biri "yanlış", öteki "doğru" değildir; ama resmi ve hukuki metinlerde tercih edilen biçim "kayyım"dır.
Sözlük ne diyor?
Türk Dil Kurumu'nun çevrim içi Güncel Türkçe Sözlük'ünde (sozluk.gov.tr) durum şöyledir:
- kayyım: Ana maddedir. Hukuk terimi olarak "belli bir malın yönetilmesi veya belli bir işin yapılması için görevlendirilen kimse" anlamı verilir ve tanımın sonunda eş biçim olarak "kayyum" yazılır. Aynı maddede, artık kullanılmayan bir anlam olarak "cami hademesi" anlamı da yer alır.
- kayyum: Ayrı bir madde olarak bulunur, ancak kendi tanımını taşımaz. Okuru "kayyım" maddesine gönderir.
- kayyımlık: "Kayyım olma durumu" ve "kayyımın görevi" anlamlarıyla verilir, yanında "kayyumluk" biçimi de anılır.
- kayyumluk: Okuru "kayyımlık" maddesine yönlendirir.
Sözlük her iki biçimin de Arapça kökenli olduğunu belirtir. Sözlükteki bu yapı, iki biçimin aynı kelimenin iki yazılışı olduğunu, sözlüğün tanımı ise "kayyım" altında topladığını gösterir.
Kanunlarda hangi biçim geçer?
Yürürlükteki temel kanunlarda kelime tutarlı biçimde "kayyım" olarak yazılır. Türk Medeni Kanunu'nun ilgili bölümünün başlığı "Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık"tır; maddelerde "temsil kayyımı", "yönetim kayyımı" gibi ifadeler kullanılır. Türk Ticaret Kanunu da kayyımdan söz ettiği maddelerde aynı yazımı kullanır. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 133'ün başlığı "Şirket yönetimi için kayyım tayini"dir. Mahkeme kararlarında, resmi duyurularda ve ticaret sicili ilanlarında da genellikle bu biçimle karşılaşılır.
Neden iki biçim var?
Bugün gözlemlenebilen durum şudur: Hukuk metinleri ve resmi kayıtlar "kayyım" yazımını kullanır, gündelik konuşma ve medya ise çoğunlukla "kayyum" der. Sözlük de bu iki kullanımı birlikte kaydeder: tanımı "kayyım" altında verir, "kayyum" biçimini de ayrı bir madde olarak gösterip okuru ana maddeye yönlendirir. İki biçimin nasıl ortaya çıktığı ve hangisinin daha önce yaygınlaştığı bir dil tarihi konusudur. Bu yazıda bu konuda bir iddiada bulunmuyoruz; yalnızca bugünkü sözlük kaydını ve kanunlardaki yazımı aktarıyoruz. Okur için asıl önemli olan, iki biçimin aynı kavramı anlattığını bilmek ve yazdığı metnin türüne uygun olanı seçmektir.
Hangisini kullanmalıyım?
Seçim, yazdığınız metnin türüne bağlıdır:
- Dilekçe, sözleşme, resmi yazı, hukuki görüş: "kayyım" yazmak daha uygundur. Hem kanun metniyle uyumlu olur hem de tanım sözlükte bu madde altında verilir. Bir kanun maddesinden alıntı yapıyorsanız, metni kanundaki gibi "kayyım" yazımıyla aktarmak gerekir.
- Gündelik yazı, haber, sosyal medya paylaşımı: "kayyum" yazmak da sözlükte karşılığı olan bir kullanımdır ve okurların çoğu bu biçimi daha tanıdık bulur.
- Aynı metinde: Hangisini seçerseniz seçin, metin boyunca aynı biçimi kullanmak okumayı kolaylaştırır. Aynı paragrafta bir "kayyum", bir "kayyım" yazmak dikkat dağıtır.
Bu sitede gündelik kullanımı esas aldığımız için "kayyum" biçimini kullanıyoruz. Kanun maddelerinin adlarını ya da başlıklarını aktarırken ise kanundaki yazıma sadık kalıyoruz.
Türetilmiş kelimeler ve ekler
İki biçimin ek alması da farklıdır, çünkü Türkçede ekler son hecedeki ünlüye uyar:
- kayyım → kayyımı, kayyıma, kayyımın, kayyımlar, kayyımlık
- kayyum → kayyumu, kayyuma, kayyumun, kayyumlar, kayyumluk
"Kayyumlık" ya da "kayyımluk" gibi karışık yazımlar ünlü uyumuna aykırıdır ve kullanılmamalıdır. Aynı kural cümle içinde de geçerlidir: "mahkeme kayyumu atadı" ve "mahkeme kayyımı atadı" doğru, "kayyumı atadı" gibi bir yazım ise yanlıştır.
Benzer görünen kavramlarla karıştırmayın
Kelimenin yazımı kadar anlamı da bazen karıştırılır. Kayyum, vasi ve yasal danışman Medeni Kanun'da birbirinden ayrı koruma araçlarıdır. Vasi, kısıtlanmış bir erginin ya da velayet altında bulunmayan bir küçüğün kişiliği ve malvarlığıyla genel olarak ilgilenir. Kayyum ise belli bir iş ya da belli bir malvarlığı için görevlendirilir ve atandığı kişinin fiil ehliyetini kaldırmaz. Bir şirket söz konusu olduğunda da kayyum, şirketin organlarından biri değil, dışarıdan görevlendirilmiş bir kişidir. Bu ayrım için Kayyum ile yönetim kurulu farkı yazısına bakabilirsiniz.
Arama yaparken
İnternette ya da resmi kaynaklarda bilgi ararken iki biçimi de denemek işe yarar. Kanun metinlerinde, mahkeme kararlarında ve ticaret sicili ilanlarında "kayyım" biçimiyle daha çok sonuç bulursunuz. Haber arşivlerinde ve sosyal medyada ise "kayyum" biçimi öne çıkar. Bir kanun maddesini arıyorsanız, maddenin başlığını kanundaki yazımla, yani "kayyım" ile aramak sizi doğrudan doğru metne götürür.
Özetle
"Kayyım" sözlükteki ana madde ve kanunlardaki yazımdır. "Kayyum" sözlükte yer alan ve gündelik dilde yaygın olan eş biçimdir. Resmi metinde "kayyım", gündelik metinde iki biçimden biri kullanılabilir; önemli olan seçilen biçimi metin boyunca tutarlı biçimde kullanmak ve ekleri ünlü uyumuna göre getirmektir.
Kaynaklar
- Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük: "kayyım", "kayyum", "kayyımlık", "kayyumluk" maddeleri (sozluk.gov.tr)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, Beşinci Ayırım "Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık", m. 426-431, 458 (mevzuat.gov.tr)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 235, 412 (mevzuat.gov.tr)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 133 (mevzuat.gov.tr)
Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.