İçeriğe geç
kayyum.onlineKayyum talep et
kayyum.online ziyaretçi oylamasıBuradaki sonuçlar mizah amaçlıdır, gerçek atama değildir.

Kayyum nasıl atanır? Kim atar, hangi usul izlenir?

Son güncelleme:

Tek bir "kayyum atama" usulü yoktur

"Kayyum nasıl atanır?" sorusunun tek bir cevabı yoktur, çünkü kayyum farklı kanunlarda, farklı amaçlarla ve farklı makamlarca atanır. Bir kişinin malvarlığı için atanan kayyumla bir ceza soruşturmasında şirket yönetimine atanan kayyum aynı yoldan gelmez. Atamayı kimin yaptığı, kimin başvurabileceği ve kararın nasıl duyurulduğu, dayanılan kanun hükmüne göre değişir. Bu yazıda en sık karşılaşılan üç yolu sırayla anlatıyoruz. Kavramın kendisi için önce Kayyum nedir? yazısına göz atabilirsiniz.

1. Medeni Kanun yolu: sulh hukuk mahkemesi

Türk Medeni Kanunu'na göre kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir (TMK m. 397).

Kim başvurabilir?

Temsil kayyumu, ilgilinin isteği üzerine ya da mahkemece kendiliğinden atanabilir (TMK m. 426). Yönetim kayyumunda kanun, vesayet makamının yönetimi kimseye ait olmayan mallar için gereken önlemleri almasını ister (TMK m. 427). Uygulamada bu, durumdan haberdar olan ve hukuki yararı bulunan kişilerin, örneğin mirasçıların, alacaklıların ya da bir derneğin üyelerinin mahkemeye başvurmasıyla başlar. Mahkeme durumu öğrendiğinde kendiliğinden de harekete geçebilir.

Hangi mahkeme yetkilidir?

TMK m. 430'a göre temsil kayyumunu, kendisine kayyum atanacak kişinin yerleşim yerindeki vesayet makamı atar. Yönetim kayyumunu ise malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği yerdeki ya da temsil edilen kişinin payına düşen malların bulunduğu yerdeki vesayet makamı atar.

Kimler kayyum olabilir?

TMK m. 431, vasinin atanmasına ilişkin kuralların kayyum atanmasında da uygulanacağını söyler. Buna göre mahkeme, görevi yapabilecek yetenekte olan ergin bir kişiyi seçer (TMK m. 413). Kanun, vasi olamayacak kişileri de ayrıca sayar; örneğin menfaati vesayet altındaki kişiyle önemli ölçüde çatışanlar bu görevi üstlenemez. Kayyumun görev süresini ve ücretini vesayet makamı belirler (TMK m. 458).

Karar ilan edilir mi?

Her zaman değil. TMK m. 431'e göre kayyum atanmasına ilişkin karar ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan olunur. Kayyumluk sona erdiğinde, atama ilan edilmişse ya da mahkeme gerekli görüyorsa sona erme de ilan edilir (TMK m. 478).

2. Ticaret Kanunu yolu: asliye ticaret mahkemesi

Türk Ticaret Kanunu, belirli şirket uyuşmazlıklarında kayyum atanmasına izin verir. İki örnek:

  • Genel kurul çağrısı: Anonim şirkette sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri, yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını ya da gündeme madde eklemesini isteyebilir (TTK m. 411). Bu istem yönetim kurulunca reddedilirse ya da yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse, aynı pay sahipleri şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Mahkeme toplantıyı gerekli görürse gündemi düzenlemek ve çağrıyı yapmak üzere bir kayyum atar, kayyumun görev ve yetkilerini kararında gösterir. Kanun bu kararın kesin olduğunu belirtir (TTK m. 412).
  • Temsil yetkisinin kaldırılması: Kollektif şirkette haklı sebeplerle bir ortağın temsil yetkisinin kaldırılması istendiğinde, gecikmesinde tehlike bulunan hallerde mahkeme bu yetkiyi ihtiyati tedbir olarak kaldırıp bir kayyuma verebilir. Kayyumun atanmasını, görevlerini ve yetkisinin sınırlarını mahkeme kendiliğinden tescil ve ilan ettirir (TTK m. 235).

3. Ceza muhakemesi yolu: hâkim veya mahkeme

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 133'e göre şirket yönetimi için kayyum atanabilmesi için şu koşulların birlikte bulunması gerekir:

  • Suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması,
  • Kayyum atanmasının maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekli olması,
  • Suçun, maddenin dördüncü fıkrasında sayılan suçlardan biri olması. Bu liste arasında örneğin uyuşturucu ticareti, parada sahtecilik, zimmet, suçtan kaynaklanan malvarlığını aklama, silahlı örgüt ve devlet sırlarına karşı suçlar yer alır.

Kararı soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme verir. Kanun, atama kararında kayyumun yetkisinin açıkça yazılmasını ister. Karar ya yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliğini kayyumun onayına bağlar ya da yönetim organının yetkilerini, gerekirse ortaklık payları ve menkul kıymetler üzerindeki idare yetkileriyle birlikte, tamamen kayyuma verir. Ortaklık payları ve menkul kıymetler üzerindeki idare yetkisine ilişkin ibare maddeye 2016 yılında 6723 sayılı Kanunla eklenmiştir. Kayyum tayinine ilişkin karar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve diğer uygun araçlarla ilan olunur.

Kayyumun ücretini hâkim veya mahkeme belirler ve bu ücret şirket bütçesinden ödenir. Ancak sonunda kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilirse, şirketten ödenen ücret kanuni faiziyle birlikte Devlet Hazinesi'nden karşılanır.

TMSF'nin kayyum olarak atanması

2016'daki olağanüstü hal döneminde çıkarılan ve 6758 sayılı Kanunla kabul edilen düzenleme, belirli bir suç türüyle bağlantılı soruşturmalarda CMK m. 133 uyarınca kayyum atanan şirketlerde kayyum yetkilerinin Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) devredilmesini öngörmüştür. Aynı düzenleme, olağanüstü hal sürdüğü sırada bu tür dosyalarda yeni atamalarda da kayyum olarak doğrudan TMSF'nin atanacağını söyler. Bu şirketler, soruşturma ve kovuşturma sonuna kadar TMSF gözetiminde, Fon'un atadığı yöneticilerce yönetilir (6758 sayılı Kanun m. 19). Bu kural belirli bir dönem ve belirli bir suç türü için getirildiğinden, her somut dosyada hangi hükmün uygulandığı o dosyadaki karara bakılarak anlaşılmalıdır.

Belediyeler için ayrı bir rejim

Belediyelerde "kayyum" diye anılan görevlendirme, mahkeme kararıyla değil, 5393 sayılı Belediye Kanunu'ndaki idari bir usulle yapılır. Bu konu Belediyeye kayyum ataması yazısında ayrıca anlatılıyor.

Özetle

Kayyum atamasında üç şeye bakmak gerekir: Atamayı hangi makam yaptı (sulh hukuk, ticaret mahkemesi, ceza hâkimi ya da idare), hangi kanun maddesine dayandı ve karar kayyuma hangi yetkileri verdi? Bu üç sorunun cevabı, kayyumun ne yapabileceğini ve görevinin nasıl sona ereceğini de belirler.

Kaynaklar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 397, 413, 418, 426-431, 458, 478 (mevzuat.gov.tr)
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 235, 411, 412 (mevzuat.gov.tr)
  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 133 (mevzuat.gov.tr)
  • 6758 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun, m. 19 (mevzuat.gov.tr)
  • 5393 sayılı Belediye Kanunu (mevzuat.gov.tr)

Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.