İçeriğe geç
kayyum.onlineKayyum talep et
kayyum.online ziyaretçi oylamasıBuradaki sonuçlar mizah amaçlıdır, gerçek atama değildir.

Belediyeye kayyum ataması nasıl yapılır? Belediye Kanunu m. 45-47

Son güncelleme:

"Kayyum" kelimesi kanunda geçmez

Haberlerde "belediyeye kayyum atandı" ifadesi sık kullanılır, ancak 5393 sayılı Belediye Kanunu bu durum için "kayyım" kelimesini kullanmaz. Kanun, belediye başkanlığı görevine bir kişinin "görevlendirilmesinden" söz eder. "Kayyum" ifadesi, bu görevlendirmenin gündelik dildeki adıdır. Hukuki açıdan bu görevlendirme, mahkeme kararıyla atanan ve Medeni Kanun ya da Ceza Muhakemesi Kanunu'na dayanan kayyumluktan ayrı bir kurumdur. Mahkemelerin atadığı kayyum türleri için Kayyum nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Bu yazıda belediye başkanlığının boşalması ya da başkanın görevden uzaklaştırılması halinde kanunun öngördüğü genel usulü anlatıyoruz. Herhangi bir somut görevlendirme hakkında değerlendirme yapmıyoruz.

Anayasal dayanak

Anayasa m. 127, mahalli idarelerin seçilmiş organlarının organlık sıfatını kaybetmeleri konusundaki denetimin kural olarak yargı yoluyla olacağını söyler. Aynı fıkra bir istisna da getirir: Görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle haklarında soruşturma veya kovuşturma açılan mahalli idare organlarını ya da bu organların üyelerini İçişleri Bakanı, geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar görevden uzaklaştırabilir.

Görevden uzaklaştırma: Belediye Kanunu m. 47

Belediye Kanunu m. 47 bu anayasal kuralı belediyeler için tekrarlar. Görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle haklarında soruşturma ya da kovuşturma açılan belediye organları veya bu organların üyeleri, kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından görevden uzaklaştırılabilir. Maddenin diğer kuralları şunlardır:

  • Görevden uzaklaştırma kararı iki ayda bir gözden geçirilir. Devamında kamu yararı bulunmayan karar kaldırılır.
  • Kovuşturma açılmaması, kamu davasının düşmesi, beraat kararı verilmesi, davanın genel af ile ortadan kalkması ya da görevden düşürülmeyi gerektirmeyen bir suçtan mahkûmiyet hallerinde görevden uzaklaştırma kararı kaldırılır.
  • Görevden uzaklaştırılan belediye başkanına, görevden uzak kaldığı sürece aylık ödeneğinin üçte ikisi ödenir ve diğer sosyal haklarından yararlanmaya devam eder.

Görevden uzaklaştırma, başkanlık sıfatını sona erdirmez; geçici bir tedbirdir.

Genel kural: Belediye meclisi seçer (m. 45)

Belediye başkanlığı herhangi bir nedenle boşaldığında ya da başkan görevden uzaklaştırıldığında, ilk adım belediye meclisinin toplanmasıdır. Belediye Kanunu m. 45'e göre vali, meclisin on gün içinde toplanmasını sağlar. Meclis:

  • Başkanlık boşalmışsa ya da başkana seçim dönemini aşan bir kamu hizmetinden yasaklanma cezası verilmişse yeni bir başkan,
  • Başkan görevden uzaklaştırılmış, tutuklanmış ya da seçim dönemini aşmayan bir kamu hizmetinden yasaklanma cezası almışsa bir başkan vekili

seçer. Seçim, meclis üyeleri arasından gizli oyla yapılır. İlk iki oylamada üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu, üçüncü oylamada salt çoğunluk aranır; sonuç çıkmazsa en çok oy alan iki aday arasında dördüncü oylama yapılır. Başkan vekili, yeni başkan seçilinceye ya da görevden uzaklaştırılan veya tutuklanan başkan göreve dönünceye kadar görev yapar. Seçim en geç on beş gün içinde tamamlanamazsa meclisin feshine ilişkin hükümler uygulanır.

Yani olağan durumda başkanlığa gelen kişiyi, seçilmiş belediye meclisi kendi üyeleri arasından belirler.

İstisna: Görevlendirme (m. 45 ek fıkra ve m. 46)

Belediye Kanunu m. 45'e 2016 yılında, olağanüstü hal döneminde çıkarılan 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile bir fıkra eklenmiş, bu fıkra daha sonra 6758 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Bu fıkraya göre belediye başkanı, başkan vekili ya da meclis üyesi:

  • terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları nedeniyle görevden uzaklaştırılır, tutuklanır ya da kamu hizmetinden yasaklanırsa,
  • ya da bu nedenle başkanlık sıfatı veya meclis üyeliği sona ererse,

meclis seçim yapmaz. Bunun yerine m. 46'da sayılan makamlar görevlendirme yapar. Halk arasında "belediyeye kayyum atanması" denilen durum budur.

Görevlendirmeyi kim yapar?

Belediye Kanunu m. 46'ya göre görevlendirme büyükşehir ve il belediyelerinde İçişleri Bakanı, diğer belediyelerde vali tarafından yapılır. Görevlendirilecek kişinin belediye başkanı seçilme yeterliğine sahip olması şarttır. M. 45'teki ek fıkra da görevlendirilecek kişinin seçilme yeterliğine sahip olmasını şart koşar.

Görevlendirme yapılan belediyede ne değişir?

M. 45'teki ek fıkra, görevlendirme yapılan belediyeler için bazı özel kurallar da getirir:

  • Bütçe ve muhasebe iş ve işlemleri, valilik onayıyla defterdarlığa ya da mal müdürlüğüne gördürülebilir.
  • Belediye meclisi, başkanın çağrısı olmadıkça toplanamaz.
  • Meclisin, encümenin ve komisyonların görev ve yetkileri, kanunun 31. maddesinde belirtilen encümen üyeleri tarafından yürütülür.

Başkanlık sıfatının sona ermesi (m. 44)

Görevden uzaklaştırmadan farklı olarak, başkanlık sıfatının kesin olarak sona ermesi de mümkündür. Ölüm ve istifa halinde başkanlık kendiliğinden sona erer. Mazeretsiz ve kesintisiz olarak yirmi günden fazla görevin terk edilmesi, seçilme yeterliğinin kaybedilmesi, görevin sürdürülmesine engel bir hastalık ya da engellilik durumu veya meclisin feshine neden olan eylemlere katılma gibi hallerde ise başkanlık sıfatı, İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla sona erer.

Görevlendirme ne zaman biter?

M. 45'teki ek fıkra, bu fıkraya göre yapılan görevlendirmenin ne zaman sona ereceğine dair ayrı bir süre ya da bitiş anı belirtmez. M. 46, kendi düzenlediği durum için, yani başkanlık boşalıp meclis seçim yapamadığında, görevlendirmenin seçim yapılıncaya kadar süreceğini söyler. Meclisin seçtiği başkan vekilinin görevi ise m. 45'e göre yeni başkan seçilinceye ya da görevden uzaklaştırılan veya tutuklanan başkan göreve dönünceye kadar sürer. Somut bir görevlendirmenin ne zaman biteceği, bu kuralların o belediyedeki duruma nasıl uygulandığına bağlıdır. Görevden uzaklaştırma kararlarına karşı başvurulabilecek hukuki yollar Kayyum kararı nasıl kaldırılır? yazısında genel hatlarıyla anlatılıyor.

Kaynaklar

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 127 (mevzuat.gov.tr)
  • 5393 sayılı Belediye Kanunu, m. 44, 45, 46, 47 (mevzuat.gov.tr)
  • 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m. 38 ve 6758 sayılı Kanun m. 34 ile Belediye Kanunu m. 45'e eklenen fıkra (Belediye Kanunu metnindeki değişiklik notu, mevzuat.gov.tr)

Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.